Blog: Turkije

Turkije, een land vol (on) mogelijkheden

Turkije, een land 19 keer zo groot als Nederland, met naar schatting 80 miljoen inwoners. Gelegen op de grens tussen Azië en Europa met in het uiterste westen de oude hoofdstad Istanbul. Een metropool met een Aziatisch en een Europees deel.

Een land waar de Islam een dominante rol speelt in het dagelijks leven maar sinds enkele jaren ook steeds meer in de politiek. Sinds 2002 is de AKP van president en partijleider Erdoğan uitgegroeid tot de meest invloedrijke partij van Turkije.

Een complex land

Het moderne Turkije is ontstaan uit het oude Ottomaanse rijk. In haar hoogtijdagen, ruwweg tussen 1300 en 1900, strekte het Ottomaanse rijk zich uit van Bulgarije tot Somalië en van Algiers tot Bagdad. Door de geschiedenis heen is er veel strijd geweest. In 1923 kwam er een eind aan het Ottomaanse rijk met het verdrag van Lausanne. De succesvolle generaal Mustafa Kemal, later bekend als Atatürk (vader der Turken), was de grondlegger van de moderne seculiere republiek Turkije. Nog altijd staat Atatürk in hoog aanzien.

Over Turkije is heel veel informatie te vinden. Niet alleen in boeken maar ook bijna dagelijks in de kranten en op social media. Aan het eind van dit schrijven een kleine literatuur lijst van boeken die ik zelf gelezen heb. Hoe meer ik lees over Turkije, hoe meer ik besef dat het een enorm complexe maatschappij is, met een lange en roerige geschiedenis.

Dé ‘Turk’ bestaat niet. Van oudsher bestaat de bevolking uit enorm veel verschillende volkeren, met verschillende geloofsovertuigingen. Naast de ‘Ottomaanse Turken’ leefden er ook Grieken, Armeniërs, Koerden, Christenen, Joden, etc. Ook binnen de Islam zijn er verschillende stromingen (Soennieten, Sjiieten, Alevieten) die niet altijd op goede voet met elkaar leven. Daarnaast zijn er ook de Kemalisten, de seculieren, de ultra-rechtsen en ultra-linksen. Een bevolking met grote onderlinge verschillen.

Fascinatie

Vele jaren geleden, ik denk in de lente van 1995, was ik enkele dagen in Istanbul op een cardiologie congres. Tijdens mijn dagelijkse busritjes van hotel naar congrescentrum en weer terug, werd ik getroffen door de bijzondere architectuur, de verkeersdrukte en de aangename warmte. Maar ook door de met pistoolmitrailleurs bewapende politieagenten op de grote kruispunten en rotondes. Omdat de geschiedenis van Turkije bol staat van de onlusten, machtswisselingen, aanslagen en staatsgrepen door het leger, is de politie nadrukkelijk op straat aanwezig.

Tijdens een diner op het terras van een, op een heuvel gelegen restaurant, met een verbijsterend mooi uitzicht op de verlichte Bosporus brug, is vermoedelijk de kiem voor mijn fascinatie voor Turkije ontsproten. Die kiem was tijdens mijn jeugd al gelegd toen ik als kind, ik was naar schatting een jaar of tien, thee ging drinken bij de Turkse gastarbeiders. Deze gastarbeiders van de eerste generatie verbleven in het dorpje waar ik destijds woonde, in een pension. De mannen werkten hard om geld te verdienen voor hun gezin en familie in Turkije. Sommigen lieten hun gezin overkomen en bleven in Nederland, sommigen gingen weer terug. Ik kan mij het wittebrood en de zoete sterke thee nog goed herinneren!

Heel veel jaren later ben ik nog eens op vakantie geweest naar Alanya, en weer werd ik getroffen door de vriendelijke mensen, de gastvrijheid en de gevarieerde en smakelijke gerechten van de Turkse keuken!

 

Bosporus brug

Turkse taal

Mijn partner Esther is al heel veel jaren gefascineerd door Turkije. Zij komt al zo’n twintig jaar in Turkije, heeft Turkse vrienden zowel in Turkije als in Nederland en spreekt al een aardig woordje Turks. Het duurde dan ook niet lang voordat wij samen naar Turkije gingen om te genieten van al het moois dat dit land te bieden heeft.  Ik had vooraf enkele woordjes Turks geleerd, gewoon voor de lol. Toen mijn partner echter gesprekjes aan knoopte in het Turks, dacht ik: ‘Dat wil ik ook’!

Een jaar later zaten wij tijdens de zomervakantie 4 weken lang in de schoolbanken van Tömer in Izmir.  Elke ochtend naar school van negen tot één uur en ’s middags huiswerk maken. De weekenden  besteedden we aan leuke uitstapjes naar o.a. Alaçatı en Şirince en bezienswaardigheden in de stad Izmir zelf. Elke (zwoele) avond flaneerden wij over de boulevard (Birinci Kordon) en keken naar de mooie zonsondergang.

Esther startte met niveau drie, en ik natuurlijk met niveau één. Het viel niet mee. Om eerlijk te zijn ben ik mij rot geschrokken! In de tweede week heb ik zelfs een ochtend gespijbeld om even bij te komen. De woorden, de grammatica en de zinsopbouw verschilt enorm van de Nederlandse taal. Op een zeker moment verzuchtte ik zelfs: ‘dit is niet te doen’. Toch heb ik doorgezet en ik heb inmiddels al heel wat woorden en simpele zinnen geleerd. Een vervolg op de taalcursus zit in de planning. Ik ben vastbesloten om de taal enigszins onder de knie te krijgen.

Politiek

Allereerst wil ik zeggen dat ik geen Turkije kenner ben en zeker geen politicoloog, slechts een Nederlandse liefhebber van Turkije als geheel. Van politiek heb ik niet zo veel verstand, de Turkse politiek is volgens mij nog veel ingewikkelder dan de Nederlandse. Ik ga vanzelfsprekend geen politieke uitspraken doen, dat laat ik over aan Turkse mensen in Turkije en de diaspora. Ook de spanningen tussen Turkije en Nederland laat ik onbesproken. Dit is zeer complex en deels onderhevig aan verkiezingskoorts in beide landen Ik schrijf alleen mijn persoonlijke bevindingen op en wat ik her en der lees en hoor van andere mensen.

In het recente Turkse referendum heeft een kleine meerderheid (51,4%) van de stemmers gestemd vóór een aantal grondwetswijzigingen. Daarmee zal de Republiek overschakelen van een parlementair systeem naar een presidentieel systeem.

Opvallend was naast de geringe meerderheid van de ‘JA’ stemmers en de mogelijke fraude met ongestempelde stembiljetten, de verdeling van de voor- en tegenstanders van deze wijzigingen. De ‘NEE’ stemmers bevonden zich vooral in de grote steden in de kustprovincies zoals Izmir, Alanya en Adana. Daarnaast opvallend de steden Istanbul en de hoofdstad Ankara. De oostelijke- en zuidoostelijke provincies waar veel Koerden wonen stemden niet onverwacht ook tegen.

Nee = Rood  Ja = Groen

Door Nub Cake – Eigen werk, CC BY-SA 4.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=58081719

 

Opvallend is ook het grote aantal ‘JA’ stemmers in de diaspora. In Nederland stemde 70% van de kiezers, die opkwamen, vóór de grondwetswijzigingen. Vergelijkbare cijfers zagen we in bijvoorbeeld Oostenrijk en België.

Er valt veel te zeggen over de huidige complexe politieke situatie. Maar om een wat genuanceerder beeld te krijgen zul je jezelf toch echt eerst moeten inlezen. Wel wil ik melden dat naar mijn mening veel mensen vóór stemmen in de hoop op verdere economische groei en stabiliteit, iets waar veel mensen naar verlangen.

Vraagtekens

Natuurlijk krijg ik weleens kritische vragen over mijn fascinatie voor Turkije, en waarom ik daar nog steeds op vakantie ga. Goedbedoelde vragen dat wel. Ik ga graag in gesprek hierover.

Turkije was altijd een goed bezocht vakantieland. In de Nederlandse vakantie Top-10 stond Turkije op de zesde plaats. Door de coup van een jaar geleden, de vele arrestaties van journalisten, ontslagen van docenten en de politieke ontwikkelingen wijken met name Nederlanders, Duitsers en Engelsen massaal uit naar de vakantielanden Spanje en Griekenland. Door een crisis met Rusland bleven de Russische vakantiegangers ook massaal weg. Door de recente ontspanning in de politieke verhouding keren Russische toeristen langzaam weer terug naar all-inclusive vakantieoorden in bijvoorbeeld Antalya.

Er zijn een aantal redenen waarom ik Turkije blijf bezoeken. Turkije is niet alleen onrust, politiek, Islam en Erdoğan. Turkije is ook (eet)cultuur, mooie muziek, prettige omgangsvormen, familiebanden, tradities, gastvrijheid, prachtige natuurgebieden, een prettig klimaat en aan de (zuid)kust azuurblauw water. Ik ben (als toerist) een graag geziene gast, niemand ziet iets bijzonders aan mij (behalve dat ik erg lang ben). Mannen knopen graag een praatje met mij aan en ik kan onbekommerd mezelf zijn. Inmiddels heb ik ook enkele vrienden en kennissen in Turkije en in Nederland, zij snappen waarom ik graag naar Turkije ga en blijf gaan.

LHBTQI+

 Ach nee, daar gaan we weer hoor ik je denken, die alfabet soep.

Voor diegenen die het nog niet weten, LHBTQI+ staat voor: Lesbisch, Homo, Biseksueel, Transgender, Queer, Intersekse en de + voor alle andere mensen die zich niet identificeren als één van deze doelgroep letters. In Nederland is veel bereikt op het gebied van emancipatie en acceptatie van mensen uit de alfabet soep. Ook is er wetgeving die (in theorie) beschermt tegen discriminatie. We zijn er nog niet, maar het wordt steeds beter.

Ik ben zelf een transgender vrouw, da’s allang geen geheim meer. Ik ben trots op wie ik ben. In Nederland kan ik probleemloos mijn leven leiden. Hoe anders was dat geweest als ik Turkije was geboren!

In Turkije hebben ze geen wetgeving zoals bij ons. Hoewel homoseksualiteit niet officieel verboden is worden homo mannen en lesbische vrouwen wel degelijk gediscrimineerd. Transgender personen kunnen in Turkije ook van geslacht veranderen, weliswaar alleen ná een sterilisatie en een geslachtsoperatie. Vergelijkbare wetgeving werd in Nederland drie jaar geleden aangepast, waarbij sterilisatie en een geslachtsoperatie gelukkig niet meer vereist is. De hormonen en de geslachts-aanpassende operatie worden echter niet uit de basis ziektekostenverzekering vergoed. In Turkije moet je alles zelf betalen!

Vorig jaar augustus werd in de bossen rond Istanbul het zwaar verminkte lichaam gevonden van Hande Kader. Zij was als transgender vrouw een bekende mensenrechten activiste. Helaas zijn zeer veel transgender vrouwen in Turkije noodgedwongen aangewezen op seks-werk om in hun inkomen te kunnen voorzien. Door grove discriminatie en stigmatisering kunnen zij niet of nauwelijks aan regulier werk komen en zijn dus aangewezen op sekswerk om te kunnen leven. Zij worden door veel mensen uitgesloten en lastiggevallen tot in hun woning. Ook in de media worden zij negatief neergezet. De dood van Hande Kader greep mij erg aan, en ik wilde iets doen en niet wegkijken. Via een omzichtige weg ben ik in contact gekomen met enkele transgender mensen en mensen van LHBTQI+ organisaties.

Hande Kader

Ik heb verschillende mensen ontmoet in Izmir, Ankara en Istanbul en ben erg geschrokken van hun ervaringen. Activisten bekend bij de overheid lopen het risico om opgepakt te worden. Organisaties kunnen per direct onder de huidige noodtoestand opgeheven worden. Ik ben een Nederlander en bezoek Turkije als toerist, wat kan ik doen? Nou, ik kan wel degelijk iets doen, en dat doe ik ook! Daar zal ik in deze blog echter niet over uitweiden, lijkt mij beter.

Toekomst

Tja wat zal de toekomst brengen. Ik ga in ieder geval door met Turks leren, ik blijf contact houden met vrienden en kennissen en zal hopelijk regelmatig en misschien ook voor langere periodes in Turkije verblijven. Wellicht ooit daar tijdelijk wonen en werken?  We zullen zien.

De meeste dromen zijn bedrog, maar soms komen dromen uit, tóch? 

 

Literatuurlijst

Vechtscheiding – Erdal Balci/Froukje Santing (De Geus 2017)

Meisjes van Atatürk, zonen van de Sultan – Betsy Udink (Atlas Contact 2015)

Ons Turkije – Elsevier speciale editie (Reed Business 2012)

Het nieuwe Turkije – Gürkan Çelik Thijl Sunier (Eburon 2015)

Turkije, een moderne geschiedenis – Erik-Jan Zúrcher (AUP 2015)

Vandaag geen pont – Erdal Balci (J.M. Meulenhoff 2009)

De moordenaar uit de abrikozenstad – Witold Szablowski (Atlas Contact 2016)

Internet

https://nl.wikipedia.org/wiki/Turkije

https://nl.wikipedia.org/wiki/Turks_referendum_over_grondwetswijzigingen_2017

https://en.wikipedia.org/wiki/Turkish_constitutional_referendum,_2017#Results_by_province

https://nl.wikipedia.org/wiki/Politiek_in_Turkije

www.turkishculture.org

Lach naar de wereld en de wereld lacht terug

Welkom op mijn nieuwe website!

Voorheen beheerde ik de website ‘Genderlifestyle.nl’

Door een aantal grote veranderingen in mijn leven ben ik nu een andere koers ingeslagen.

Alle bezoekers enorm bedankt voor de interesse.  Ruim 28.000 hits in twee en een half jaar!